Steeds vaker hoort met termen als ‘ethisch ondernemen’,  ‘duurzaam ondernemen’ en ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’.  Nog niet zo lang geleden hoorde men deze termen niet zo vaak. Er is blijkbaar een verandering gaande, hoe  bedrijven én de samenleving tegen ondernemen aan kijken.

Ethiek
Ethiek wordt als volgt omschreven “ Ethiek  of moraalwetenschap is een tak van de filosofie die zich bezighoudt met de kritische bezinning over het juiste handelen. In algemene zin probeert ethiek de criteria vast te stellen om te kunnen beoordelen of een handeling als goed of fout kan worden gekwalificeerd,…..”.

Eenvoudig gezegd betekent ethiek,  ‘doen wat goed is’.

Wat niet goed is, wordt meestal door wetten verboden en eigenlijk zou men dus denken dat daarmee de kous af is. Als een bedrijf handelt volgens de wet dan zou men dus ethisch goed bezig zijn?
Helaas ligt dit niet zo simpel. Mensen zijn het al sinds mensenheugenis oneens met elkaar en steeds zit men weer om de tafel om nieuwe afspraken te maken over wat goed of fout is en wetten worden daarop constant aangepast.

Bedrijven en Ethiek
Een bedrijf ging het, in het verleden, uitsluitend  om het maken van winst. De gezagsverhoudingen binnen het bedrijf, de arbeidsomstandigheden  en hoe het  bedrijf omging met de omgeving (sociaal en fysiek), werd vooral gedicteerd vanuit een winstperspectief.

Dit had steeds meer kritiek vanuit de samenleving tot gevolg. Men zag het milieu vervuilen, natuurgebieden zag men verdwijnen en er was een groeiende verontwaardiging over de  inkomensverschillen tussen bovenlaag en werkvolk.

Een goed voorbeeld is de chemische industrie. Het is de werkgever voor heel wat mensen en de modern samenleving is voor een groot gedeelte afhankelijk van de producten van deze industrietak. Toch heeft de chemische industrie een slechte naam. Men is over het algemeen niet zo te spreken over de chemische industrie omdat deze vervuilt en dus direct invloed heeft op het milieu en de woonomgeving.

Al de campagnes van de chemische industrie om het imago op te vijzelen (beter te voldoen aan de normen en waarden van de maatschappij)  hebben slechts een weinig geholpen.

Bedrijven zijn in de afgelopen twintig jaar echter ver over de grenzen gaan kijken. Aan het thuisfront houdt men zich aan de regels en probeert men in harmonie met de samenleving te opereren. Elders gelden andere wetten en heeft men wat meer ‘vrijheden’.

Dit werd zeer duidelijk toen in 2013 een acht verdiepingen tellend gebouw in Dhaka, Bangladesh, instortte. Het gebouw werd gebruikt door textielbedrijven en de goedkope kleding die in het gebouw werd gemaakt vond gretig aftrek bij grote bedrijven als Walmart, Primark, Mango en Benneton.  Twaalfhonderd mensen, hoofdzakelijk textielarbeiders, kwamen om en in een klap werd duidelijk wat er in de afgelopen jaren allemaal fout was gegaan.

Outsourcing van Westerse bedrijven bij bedrijven in de ‘opkomende economien’  leverde weliswaar goedkope en kwalitatief goede produkten op, maar de afwezigheid van fundamentele arbeidsnormen en –standaarden heeft geleid tot een levensgevaarlijke situatie voor de werknemers aldaar.

Rol Consument
Men kan heel gemakkelijk met het vingertje wijzen naar bedrijven, maar of dit helemaal eerlijk is, is de vraag. De consument speelt een belangrijke rol in de totstandkoming van de steeds lagere prijzen van produkten.

Tijdens enquetes en interviews blijkt dat veel mensen het hart op de goede plaats hebben. Men prefereert een hogere prijs te betalen voor een produkt als daarmee de arbeidsomstandigheden van de werknemers verbetert.

Mooie woorden, maar in de praktijk blijkt daar niets van te kloppen. Nog steeds loopt men in supermarkten voorbij aan Fair Trade produkten, eenvoudigweg omdat ze te ‘duur’ zijn. Electronicaproducten en textiel worden bij voorkeur zo goedkoop mogelijk ingekocht.
Gaat het de consument werkelijk aan het hart wat de situatie is van de werknemers in verre landen, dan zullen ze een ander koopgedrag moeten laten zien, ten einde de bedrijven niet te dwingen om hun produkten zo goedkoop mogelijk in te kopen.

Ethisch ondernemen blijkt dus niet een issue dat enkel bedrijven raakt, maar zou een gezamelijk initiatief moeten zijn van bedrijven en consumenten samen.